Zrozumieć riale i tomany

Upraszczając i skracając historię waluty w Iranie: Oficjalną walutą irańską jest RIAL (IRR), który w ostatniej dekadzie podlegał galopującej inflacji. W  2021 roku współczynnik inflacji waluty wynosił 43,4% według worlddata.info, w 2022 – 48,96%). W poprzednich latach było podobnie – właściwie irański rial popadł w nagłe poważne kłopoty w momencie, gdy prezydent USA Donald Trump wycofał się z porozumienia nuklearnego z Teheranem (w 2018 roku) i przywrócił zawieszone 3 lata wcześniej sankcje ekonomiczne.

Przy gwałtownie słabnącej walucie irańskiej codzienne rachunki stały się skomplikowane dla obywateli Iranu. Centralny Bank Islamskiej Republiki Iranu zapowiedział reformę walutową w ramach której ma zostać przeprowadzona denominacja (10 000 : 1).  Z początkiem 2021 roku do obiegu wprowadzono nowe banknoty oraz czeki banku centralnego z podwójnym oznaczeniem nominału – w rialach i w tomanach. Oficjalnie proces denominacji trwa i nie jest znana data jej zakończenia.

W świadomości społecznej zadomowiło się pojęcie „toman” i Irańczycy podczas podawania cen zaczęli posługiwać się tą nazwą. Jednak w powszechnym rozumieniu wystarczyło z kwoty w rialach obciąć jedno zero i otrzymana wartość stanowiła wartość w tomanach. Milion przeistaczał się w 100 000.

Istnieje wiele hipotez dotyczących tego, dlaczego tak się stało. Jedna z obiegowych opinii mówi o tym, że denominacja jest procesem oddolnym, czyli wymyślonym przez ludzi, oraz etapowym tzn. w pierwszym etapie obcięto jedno zero, a teraz pomija się trzy zera oznaczające tysiące.

Nam jednak najbardziej prawdopodobne wydaje się to, że operacja 10 000 : 1, gdyby ją zastosować od razu uniemożliwiłaby rozliczenia drobnych kwot i wydawanie reszty.

Jak przeliczać riale na tomany?

1 000 000 riali = 100 000 tomanów = 100 tomanów

Tak, nam też wydawało się to dziwne na początku.  Najprościej zapamiętać jednak taki proces:

Z ceny w rialach obetnij jedno zero – uzyskasz w ten sposób cenę w tomanach „ludowych”. Z ceny w tomanach „ludowych” obetnij trzy zera – uzyskasz w ten sposób cenę w tomanach „rządowych”.

Przyjrzyjmy się jak to wygląda na popularnych banknotach. Po lewej stronie awers, po prawej rewers:

Stary i nowy banknot 1 000 000 riali

Zauważ, że na banknotach nominał podany jest podwójnie – w rialach (1000 000 riali) i w rządowych tomanach (100 tomanów). Pewną komplikacją jest to, że banknoty występują w kilku wersjach i musisz po prostu nauczyć się ich wyglądu.

Banknoty o tych samych nominałach mogą różnić się rozmiarem i kolorem

Na niektórych starszych banknotach wartość w cyfrach arabskich podana jest tylko z jednej strony. Warto nauczyć się cyfr arabsko – indyjskich od 0 do 9 – to ułatwi sprawę w wielu sytuacjach

Jak Irańczycy podają ceny?

Irańczycy będą podawać cenę na wszelkie sposoby: w rialach, tomanach obu typów i czasem – gdy będą chcieli podkreślić, jak tanie coś jest w Iranie, opatrzą cenę komentarzem:

Only 2 $, so cheap for you…

W oficjalnych cennikach – np. w hotelach, w dużych sklepach spożywczych ceny zwykle są podane w rialach. W sklepach z rękodziełem, pamiątkami – jeśli w ogóle są podane, to są wypisane ręcznie w tomanach (w cyfrach arabsko – indyjskich). Na stacji benzynowej jest rządowa cena paliwa, która z pewnością Cię ucieszy  (w czasie gdy tam podróżowaliśmy, było to 30 000 riali za litr – około 7 centów).

Tam, gdzie cen nie ma i pytasz o nie, trzeba upewnić się, czy cenę sprzedawca podaje w rialach, czy w tomanach. Zachowaj czujność! Łatwo tutaj o pomyłki z powodu bariery językowej (niewielu sprzedawców zna angielski). Jak wszędzie tak i w Iranie, także możesz trafić na kogoś, kto postanowi wykorzystać obcokrajowca. Dobrze jest sprawdzać, czy dobrze zrozumieliśmy cenę, wypisując na kalkulatorze smartfona cenę w tomanach „ludowych” i pytając „toman”?

Warto też wypracować sobie punkty odniesienia w oparciu o to, co ile może kosztować w Iranie. Dla Europejczyka ceny w Iranie będą niskie, jednak początkowe zamieszanie z różnymi walutami i banknotami sprawia, że nietrudno o kosztowne pomyłki.

A oto przykład: W drugim tygodniu pobytu w Iranie w mieście Anzali zamówiliśmy w ulicznym fastfoodzie 2 nóżki kurczaka z rożna. Podsunęliśmy sprzedawcy smartfon, by podał cenę, a on wpisał tam 800. Zawahaliśmy się z początku – 800 tomanów? Byłoby to 20 dolarów. Cena jak na Europę całkiem możliwa. Jednak wydawało się to o wiele za dużo jak na irańskie realia. Podaliśmy sprzedawcy banknot 100 tomanów (100 tysięcy tomanów albo 1000 000 riali). Sprzedawca czekał aż podamy mu kolejne 7 setek. Nie daliśmy się jednak zwieść i wyciągnęliśmy rękę po resztę. Widząc, że trik się nie udał – podał niespiesznie 20 tomanów i rozliczył resztę.

Mah Card – irańska karta dla turystów

System płatności bezgotówkowych jest znakomicie rozwinięty w Iranie. Wszędzie – w najmniejszej budce, w najbardziej odległej wsi zapłacisz kartą… irańską.

Jako obcokrajowiec możesz skorzystać z płatności kartą, jedynie wykupując Mah Card – przedpłacaną kartę dla turystów. Kartę możesz zamówić na oficjalnej stronie (opłata 19 € za wydanie) lub za pośrednictwem agencji turystycznej, która pomogła Ci w procesie wizowym.  Mah Card zostanie dostarczona do Ciebie do hotelu lub do placówki pocztowej. Możesz zasilać ją online za pomocą przelewów bankowych. Pieniądze zostaną przeliczone po kursie nieco niższym od wolnorynkowego i zostanie naliczona 7% opłata za przewalutowanie. Płatności kartą Mah nie są obciążone żadnymi opłatami. Wypłata gotówki jednak podlega ograniczeniom. Wypłaty są bezpłatne, jednak możesz dokonać ich tylko w bankomatach Ayandeh Bank i nie więcej niż 2 000 000 riali dziennie (200 000 aka 200 tomanów).

Czy to dużo, czy mało? No cóż– nie zapłacisz tą kwotą 1 nocleg w średniej jakości hotelu, ale wyżywisz się w restauracjach przez 1 dzień. Inny przykład: bilet dla obcokrajowca niemal w każdym muzeum czy innej atrakcji kosztuje 1 000 000 riali (100 000 aka 100 tomanów).

Gotówka w Iranie

Gotówką zapłacisz wszędzie. Musisz jednak zabrać ze sobą w podróż dolary lub euro, bo tę walutę wymienisz bez problemu. Pieniędzy trzeba mieć z górką na nieprzewidziane wypadki, gdyż na czas pobytu w Iranie stracisz dostęp do swoich pieniędzy przechowywanych w banku. Warto też zabrać ze sobą obszerną saszetkę, gdyż kurs wymiany jest taki, że wymieniając 100 $ otrzymasz kilkucentymetrowy plik irańskich banknotów.

Banknotów trzeba się nauczyć, gdyż jeden nominał występuje w kilku inkarnacjach. Często przy wymianie otrzymasz banknoty o niskiej wartości, co dodatkowo pogrubi Twój portfel. Noszenie takiego pliku jest uciążliwe, jednak jest to korzystniejsza finansowo opcja niż korzystanie z karty Mah.

W sklepach spożywczych i przy zakupach o drobnej wartości, gdy sprzedawca nie znajdzie w kasie niskich nominałów – możesz otrzymać resztę w cukierkach.

Planując wymianę waluty najlepiej zabrać ze sobą nominały 100 i 50 dolarów / euro i wymieniać je stopniowo, gdyż rial bardzo szybko dewaluuje się, co ma odzwierciedlenie zarówno w ilości riali, którą otrzymasz za dolary lub euro, jak i w cenach które zapłacisz za hotele, restauracje i zakupy.

Dla przykładu – gdy wjechaliśmy do Iranu za 1 $ otrzymywaliśmy 380 000 riali (38 000 aka 38 tomanów). 3 miesiące później – już 520 000 riali (52 000 aka 52 tomany).

Jak i gdzie wymieniać walutę w Iranie?

Najmniej korzystnie wymienisz w bankach – kursy są rządowo ustalane na bardzo niskim poziomie. Trochę lepiej w kantorach, ale tych jest mało i czasem nie chcą w ogóle realizować wymiany, powołując się na awarię systemu lub brak gotówki.

Najlepiej – w sklepach jubilerskich i punktach ze złotem inwestycyjnym.

Dla nas najlepszą strategią było zlokalizowanie ulicy złotników na bazarze i wycieczka od jubilera do jubilera. Zwykle najdalej w 3 lub 4 sklepie, w którym pytaliśmy, jubiler miał chęć ochrony majątku przed dewaluacją oraz wystarczające ilości pieniędzy w sejfie dla dokonania transakcji. Chętnie wymieniał riale na dolary.

Gdzie sprawdzać kurs wymiany w Iranie?

Kurs wolnorynkowy warto sprawdzać na stronie bonbast.com (strona działa w Iranie tylko z VPN).  Uwaga! Ta strona podaje kurs wymiany w tomanach „ludowych” z trzema zerami. Rzadko uzyskasz taki kurs wymiany jaki będzie podany na tej stronie. Nam udawało się zwykle wymieniać około 1 000 tomanów mniej.

Wymieniając pieniądze, poproś o wysokie nominały. Jeśli sprzedawca rozumie angielski, poproś o „blue notes” – to jest najwyższy nominał (1 milion riali, czyli 100 tomanów) i jeśli dostaniesz go podczas wymiany, znacząco ograniczysz grubość portfela.

Co wybrać – kartę czy gotówkę?

Poniżej w tabeli zebraliśmy główne różnice pomiędzy środkami płatniczymi.

Ci, którzy wybierają kartę, zwykle zwracają uwagę na wygodę – w Iranie naprawdę niemal wszędzie zapłacisz kartą. Dodatkowo mało jest na rynku banknotów o wysokich nominałach dlatego, jeśli masz gotówkę ze sobą to zwykle jest to duży zwitek pieniędzy.

Zwolenników gotówki zwykle przekonuje do niej niemal pełna wartość finansowa w stosunku do kursu wolnorynkowego.

Na koniec – ciekawostka

Irańczycy nie mają w zwyczaju dbania o bezpieczeństwo swojej karty płatniczej. Zwykli obywatele potrafią też samodzielnie obsługiwać terminale płatnicze. Wielokrotnie zobaczysz jak klient podaje kartę sprzedawcy, po czym głośno dyktuje mu pin. Albo gdy sprzedawca zajęty jest porządkowaniem towaru – klient pyta go o cenę, wbija ją sam w leżący na ladzie terminal, autoryzuje płatność i wychodzi. Rzecz w Europie nie do pomyślenia, tutaj nikogo nie dziwi!

The post Wszystko o pieniądzach w Iranie first appeared on ONE MORE ADV.

Czy trudno jest dostać wizę irańską w 2023 roku?

Uzyskanie wizy do Iranu było znacznie łatwiejsze przed wydarzeniami z września 2022 r. i następującymi po nich problemami wewnętrznymi. Z tego, co słyszymy teraz od różnych podróżników, jest prawie pewne, że jeśli samodzielnie złożysz wniosek bezpośrednio na stronie evisa.mfa.ir – Twój wniosek zostanie odrzucony. Gdy jednak złożysz wniosek za pośrednictwem agencji o dobrej opinii masz duże szanse, by otrzymać wizę w kilka dni.

Kiedy sami aplikowaliśmy online w lipcu 2022 otrzymaliśmy odpowiedź odmowną z adnotacją „Proszę aplikować przez biuro podróży”. Zdecydowaliśmy się załatwić sprawę przez agencję Tappersia i postępować zgodnie z ich zaleceniami co do terminu, czyli aplikować o wizę miesiąc wcześniej.

Wiza do Iranu za pośrednictwem agencji

Zgłosiliśmy się do agencji Tappersia w listopadzie 2022 roku. Poproszono nas o wypełnienie formularza online i przedstawienie orientacyjnego planu naszej podróży. Kilka dni później jedno z nas otrzymało mail od władz irańskich o przyznaniu promesy wizowej, ale drugie nie. Agenci pracowali nad rozwiązaniem tej sprawy, informując nas przez whatsapp dzień po dniu o postępach. Druga promesa dotarła około 10 dni później i do dziś nie wiemy, dlaczego jedna została przeprocedowana sprawnie, a druga nie – pomimo że zawierały ten sam plan podróży.

Maile z gwarancją przyznania wizy uprawniały do odbioru właściwego dokumentu – tzw. e-wizy. Wiadomość zawierała numer promesy. Z tym numerem musieliśmy odebrać dokumenty e-wizy we wskazanej przez nas wcześniej placówce dyplomatycznej. Pojechaliśmy więc do Erzurum w północno – wschodniej Turcji i wczesnym rankiem pojawiliśmy się w Konsulacie Iranu. Konsulat pracuje od 8:30 i warto być tam przed wszystkimi rano. Torby i plecaki musieliśmy zostawić w specjalnej szafce na zewnątrz, a telefon komórkowy – w recepcji. Po godzinie oczekiwania dostaliśmy kartkę z numerem konta i kwotą do zapłaty w TRL.

Domyślnie ten konsulat stosuje stawkę dla wizy ekspresowej (75 $ dla obywateli Polski) zamiast standardowej stawki wizowej (50 $), którą powinien naliczyć, gdy normalny wniosek jest złożony przez agencję. Lepiej sprawdzić kwotę i spróbować się porozumieć co do korekty jej wysokości (urzędnicy nie mówią po angielsku) lecz niekoniecznie kwota zostanie zmieniona.

Co trzeba wiedzieć o przedłużeniu wizy w Iranie

O przedłużaniu wizy irańskiej mówi się, że to bułka z masłem, ale Iran nie polega na ściśle przestrzeganych procedurach. Wszystko różni się w zależności od miejsca i może być mniej lub bardziej czasochłonne.

Przedłużaliśmy nasze wizy dwukrotnie podczas pobytu w Iranie na przełomie 2022 i 2023 roku. Naszą oryginalną wizę na 45 dni uzyskaliśmy za pośrednictwem agencji Tappersia i odebraliśmy w Erzurum w Turcji. Zostaliśmy poinformowani, że w każdym większym mieście możemy ją przedłużyć. Przedłużyć możemy 2 razy po 30 dni, ale w Iranie nie możemy przebywać dłużej niż 90 dni. Jak to się stało, że byliśmy aż 105 dni skoro można tylko 90 dni? No cóż, trzeba myśleć o tym elastycznie, tak samo, jak elastyczne są reguły, którymi się tam kierują.

Szukaliśmy informacji także na własną rękę. Oto najczęstsze informacje i porady, które można uzyskać w Internecie na temat przedłużenia wizy irańskiej:

• Przedłużaj wizę w miastach, w których widuje się turystów (np. Isfahan, Yazd lub Shiraz)
• Złóż wniosek o przedłużenie dopiero w ostatnich dniach ważności wizy, ale nie wcześniej niż 5 dni przed jej wygaśnięciem (inaczej uznają, że zdążysz jeszcze wyjechać z kraju i tylko zmarnujesz czas na wizytę w urzędzie)
• Najłatwiej jest przedłużyć wizę o 30 dni i możesz ubiegać się o przedłużenie 2 razy.
• Na pieczątkę wizową będziesz czekać nieokreślony czas – od 30 minut do kilku dni.
• Wiza jest przedłużana o tyle dni na ile została wydana twoja.

To nie są 100% wiarygodne informacje, ale przyjeżdżając do Iranu trzeba zaakceptować pewną ilość niewiadomych, niespójności i niejasności. Taka wiedza płynie od agentów turystycznych i „tych, którzy tam byli i to zrobili”. Najlepiej potraktować to jako wytyczne, których należy przestrzegać i informacje o tym, co może się wydarzyć. Dużo zależy po prostu od Twojego szczęścia.

Jak przedłużyć wizę irańską krok po kroku

1. Przygotuj dokumenty:

2. Udaj się wcześnie rano do Immigration Office of Iranian Police w dowolnym większym mieście. (listę miast w których można przedłużyć wizę znajdziesz tutaj). Większość urzędów jest otwarta od 8:00 do 14:00.

3. Wypełnij formularz, jeśli cię o to poproszą, lub poczekaj, aż zrobią to sami.

4. Zapłać żądaną kwotę (na początku 2023r. było to 100 000 tomanów dla 2 os – około 2,5 $)

5. Pozwól urzędnikom zrobić resztę.

Każdy urząd imigracyjny ma recepcję w której musisz podać cel swojej wizyty oraz zostawić całą elektronikę (conajmniej telefon komórkowy), którą masz ze sobą. Pamiętaj, też, że w urzędzie trzeba być odpowiednio ubranym (hidżab jest obowiązkowy).

Po pozytywnej decyzji dotyczącej przedłużenia wizy nie otrzymasz żadnego specjalnego dokumentu. Oryginał Twojej wizy zostanie opieczętowany na odwrocie. Na pieczątce urzędnik ręcznie wpisze datę ważności wizy cyframi indyjsko-arabskimi i według kalendarza dżalali używanego w Iranie. Upewnij się, że potrafisz zinterpretować tę datę, lub poproś urzędnika by ją dla Ciebie przełożył na kalendarz gregoriański.

Nasze osobiste doświadczenia z procesem przedłużania wizy irańskiej

Pierwszy raz przedłużaliśmy wizy w Yazd (znanym jako miasto przyjazne do uzyskania przedłużenia). Przyjechaliśmy 6 dni przed upływem terminu ważności wizy i poprosiliśmy o przedłużenie o 45 dni. Odmówiono nam terminu dłuższego niż 30 dni. Nie da się i już.

Immigration office współpracuje z pobliskim sklepem papierniczym, który za niewielką opłatą 20 000 tomanów wypełnił z nami wniosek wizowy i skompletował różową teczkę z dokumentami. Musieliśmy niestety czekać 2 dni na pieczątkę. Wydaje nam się, że obsługujący nas urzędnik miał zły dzień, że kazał nam tak długo czekać.

Drugi raz przedłużyliśmy wizę w Bandar Abbas – 8 dni przed końcem i dostaliśmy 30 dni w 30 minut nie zważając na to, że cały nasz pobyt przekracza 90 dni. Mieliśmy tu naprawdę luksusowe doświadczenie i europejski standard obsługi klienta. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie rzeczy, włącznie z baterią do GoPro musieliśmy pozostawić na recepcji i zostaliśmy dokładnie przeszukani.
Przyjęła nas anglojęzyczna urzędniczka, która pomogła nam porozumieć się ze wszystkimi towarzysząc nam od okienka do okienka. Sami przygotowali naszą teczkę z dokumentami, a nawet wypełnili za nas formularz zgłoszeniowy.

Szczęśliwie wykorzystaliśmy naszą wizę niemal do samego końca i możemy powiedzieć, że Iran poznaliśmy lepiej od niejednego Irańczyka. Jeśli masz pytania dotyczące podróżowania po Iranie (zwłaszcza motocyklem) – zadaj je w komentarzu. Chętnie podzielimy się swoim doświadczeniem.

The post Wiza do Iranu 2023 – jak dostać i jak przedłużyć first appeared on ONE MORE ADV.

Nas też kusiło, by pojechać tamtędy, zwłaszcza, że nasza wiza, którą raz już przedłużyliśmy była bardzo bliska wygaśnięcia. Mieliśmy jednak na mapie marzeń kilka interesujących miejsc w dalekim, południowo-wschodnim zakątku Iranu i nie chcieliśmy ich pominąć. Poza tym, trasa wzdłuż wybrzeża i przemierzenie całego Sistanu i Beludżystanu z dołu do góry wydawało się fantastycznym pomysłem. Wiele osób ostrzegało nas przed tym rejonem, gdyż uchodzi za teren opanowany przez przemytników, złodziei i różnej maści „złych ludzi”. Inni z kolei podkreślali, że sami Beludżowie są najserdeczniejszym narodem świata i nie można opuścić kraju bez doświadczenia ich gościnności.

Kiedy więc objechaliśmy dookoła wyspę Qeshm i wróciliśmy na kontynent promem samochodowym udaliśmy się prosto do Bandar Abbas aby przedłużyć naszą wizę po raz kolejny.

Bandar Abbas i miejska energia wolności

Bandar Abbas to miasto o bogatej historii i kosmopolitycznym klimacie z największym portem towarowym Iranu. Stąd odpływają promy do Dubaju, pełniąc ważną rolę w migracjach zarobkowych i dla bliskowschodnich szlaków podróżnych.

Port funkcjonuje tu od zawsze świetnie – w przeszłości pod zwierzchnictwem kupców z Portugalii, Holandii, Anglii, a także Arabów z Omanu. Wielu Hindusów przywieziono tutaj do pracy w ramach operacji Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, stąd indyjskie wpływy są tak bardzo widoczne na ulicach. Twarze i uśmiechy są tu nieco inne, a kobiety ubierają się we wzorzyste błyszczące czadory pod które zakładają kolorowe sukienki.

Kiedy przyjechaliśmy, miasto było absolutnie przepełnione irańskimi turystami, ponieważ do Nowruz (Irańskiego Nowego Roku) pozostały tylko 3 tygodnie, więc i sezon i dobra pogoda sprzyjały zarówno zwiedzaniu okolicy jak i robieniu zakupów.

Wydawało się, że ludzie wibrują soczystą energią wolności. Irańscy turyści przyjechali tutaj, aby poczuć swobodną atmosferę miasta i stąd przedostać się na wyspy Qeshm i Hormoz. Mieszkańcy okolicznych wiosek przybywali z ogromnymi tobołami pełnymi rękodzieła, aby wykręcić sowity zysk dzięki sezonowym podwyżkom cen. Wieczorami bazar tętnił życiem, a klienci polowali na nowe ubrania, nowe meble i prezenty w ramach tradycyjnych noworocznych zakupów.

Koce piknikowe, stożkowe namioty i ciekawe miejsce kempingowe

Już w porze obiadowej teren nadmorskiej promenady zapełniał się licznymi kocami piknikowymi i stożkowatymi namiotami. Podgryzanie słonecznika poprzedzało cały zestaw piknikowych przyjemności – gotowanie herbaty, przyrządzanie kebabów w przenośnych grillach i palenie shishy. Czadory (namioty) rozstawiano na trawie, na chodnikach jak i tuż przy niedbale zaparkowanym samochodzie. Po prostu wszędzie.

Przyjechaliśmy o zachodzie słońca i nie mogliśmy znaleźć miejsca w żadnym hotelu w mieście, ponieważ wszystkie miały pełne obłożenie. Zostaliśmy zaproszeni do domu przez kilku gościnnych Irańczyków, ale czuliśmy, że tę noc chcemy spędzić na własnym kawałku podłogi, tym bardziej, że chcieliśmy wcześnie zjawić się w urzędzie. Postanowiliśmy więc dołączyć do tłumów i rozbić namiot na trawiastym skwerku tuż za głównym deptakiem.

Było to najdziwniejsze ze wszystkich naszych miejsc kempingowych w jakich do tej pory spaliśmy. Wciśnięte między główną nadmorską autostradę a tętniącą życiem ścieżkę rowerową  i deptak – to miejsce było głośne, gorące i pełne ludzi gapiących się na nasz namiot i motocykle zza niskiego żywopłotu. Niemniej jednak pasowało nam jako tymczasowe schronienie na jedną noc. Irańczycy bardzo dbają o każdy kawałek trawy na którym mogą zrobić piknik więc na plus trzeba dodać, że nie było tu śmieci.

Noc minęła raczej niespokojnie i byliśmy szczęśliwi budząc się wcześnie kolejnego dnia i zwijając czym prędzej nasz namiot. Po zaledwie pół godzinie byliśmy gotowi do odwiedzenia biura imigracyjnego w celu przedłużenia naszych wiz.

Wizy przygotowane w mgnieniu oka

Tu czekała na nas miła niespodzianka. Powitała nas urzędniczka z dobrą znajomością angielskiego, która towarzyszyła nam podczas całej naszej wizyty tłumacząc z angielskiego na farsi i odwrotnie. Musieliśmy zostawić telefony komórkowe i camelbagi w portierni urzędu i zostaliśmy tutaj skrupulatnie przeszukani. Następnie urzędniczka zaprowadziła nas do kierownika, który zatwierdził przedłużenie, odręcznie sporządzając krótką notatkę na odwrocie naszej wizy. Ku naszemu zdziwieniu formularz aplikacyjny został za nas wypełniony przez zaczadorowaną pracownicę urzędu (przy poprzednim przedłużeniu wszystko musieliśmy wypełniać sami). Poproszono nas tylko o poczekanie pół godziny, ponieważ system nie działał dobrze i nie można było zapisać danych. Ale po tym czasie nasze wizy były gotowe i cieszyliśmy się, że możemy legalnie podróżować jeszcze przez kilkanaście dni dłużej.

Była dopiero 11 przed południem i wizy były gotowe tak szybko, że postanowiliśmy uwinąć się z ostatnimi zakupami na bazarze i jeszcze tego samego dnia ruszyć na wschód wzdłuż wybrzeża.

Niemądrzy byliśmy. Znalezienie bezpiecznego parkingu dla naszych obładowanych motocykli zajęło nam ponad godzinę dyskusji z Irańczykami za pomocą tłumacza google. W końcu pozostawiliśmy motocykle na parkingu centrum handlowego tuż przy budce strażników.

Nie udało nam się jednak zrobić zakupów do czasu zamknięcia sklepów o 13.00.  Postanowiliśmy więc wrócić na bazar wieczorem i zostać tu jeszcze na jedną noc. 

Po otwarciu sklepów o 17.00 znaleźliśmy naprawdę przyzwoite jak na lokalne standardy ubrania. Mieliśmy też szczęście spotkać Irańczyka, który wykonał kilka telefonów do hoteli i zarezerwował dla nas przyzwoity, niedrogi pokój.

Tu odpoczęliśmy 1 dzień przed dalszą drogą.

Beżowe, malownicze ostańce i piaszczyste płaskowyże

Droga na wschód od Cieśniny Hormoz wiedzie wprost pomiędzy beżowymi malowniczymi ostańcami i piaszczystymi płaskowyżami, jednak rzadko zbliża się do morza. Kierowcy samochodów jak zwykle mijali nas pospiesznie na centymetry bez zachowania bezpiecznych odległości. Całe doświadczenie jazdy było podobne do tego na wyspie Qeshm. Kilometry mijały szybko, a my delektowaliśmy się spektaklem krajobrazów złotej godziny.

Na tym polega urok overlandingu – obrazy drogi zmieniają się tak wolno, że jest czas na zauważenie i docenienie każdej zmiany.

Bliżej zachodu słońca zaczęliśmy szukać odpowiedniego miejsca na kemping na dziko. Jacek znalazł świetne miejsce za ogromną górą – całkowicie schowane i niewidoczne z drogi, choć odrobinę wietrzne.

Rozbicie namiotu zajęło nam więcej czasu niż zwykle nie tylko z powodu porywistego wiatru, ale także dlatego, że pod cienką warstwą pylistej ziemi, znajdowała się lita skała, w którą niełatwo wbijało się  szpilki.

Koniec końców mieliśmy jedno z najbardziej malowniczych miejsc kempingowych tej podróży i zakończyliśmy dzień obserwując pełnię księżyca nad miską zupki chińskiej wzmocnionej kostką rosołową.

Ugoszczeni w Konaraku

Następnego dnia znów uderzyliśmy w drogę. Krajobraz stał się płaski i industrialny. Dotarliśmy więc do najbliższego miasteczka Konarak i skierowaliśmy się w stronę znalezionego na google maps miejsca, w którym oznaczono hotel. Zatrzymaliśmy się przy budynku, który nie wyglądał na hotel i właściwie nie mógł być niczym innym jak małym prowincjonalnym meczetem. Na szczęście jakiś człowiek w shalvar kameez wyszedł z bramy i zdołał zrozumieć, czego szukamy. Zadzwonił do nauczyciela angielskiego, a ten postanowił nas zakwaterować w mieszkaniu służbowym szkoły. Było już sporo po zmroku a w okolicy nie było odpowiedniego miejsca, aby nas tam wysłać – ani hotelu, ani nawet dobrego miejsca na kemping. 

Otrzymaliśmy więc całe dwupokojowe mieszkanie z łazienką i kuchnią, a niedługo później nawet obiad, żebyśmy nie szli spać głodni. Nauczyciel Merhdad zostawił nas tam samych z wieloma zapewnieniami, że jest blisko i gdybyśmy czegoś potrzebowali powinniśmy go powiadomić.

To była słynna beludżystańska gościnność, której jeszcze nie znaliśmy.

Przesiąkliśmy wdzięcznością, bo udostępnienie nam takiego miejsca pośrodku niczego było prawdziwym prezentem dla nas – zmęczonych podróżników.

Cuda natury czekały na nas następnego dnia. Ale dostęp do nich do łatwych nie należał.

Wydmy Darak

Najpierw dotarliśmy do wydm Darak – urokliwego pasa piaszczystych pagórków – jednego z nielicznych miejsc na świecie, gdzie wydmy stykają się bezpośrednio z morzem.

Ponieważ temperatura wzrosła znacznie powyżej 35 stopni, kusiło nas, aby wskoczyć do wody i trochę się ochłodzić. Jednak w tym miejscu nie było to możliwe, ponieważ od czasu do czasu podjeżdżały samochody z lokalnymi turystami aby zrobić sobie selfie.

Postanowiliśmy zboczyć na małe nadmorskie drogi używane z rzadka przez miejscową ludność tuż przy wybrzeżu. Chcieliśmy znaleźć ładne, odosobnione miejsce na kąpiel.

Plaża, którą znaleźliśmy spełniała wymagania bezludności, ale była dość skalista i nie zdecydowaliśmy się wejść do wody. Spędziliśmy więc trochę czasu obserwując czerwone kraby i małe rybki, które utknęły  w małych skalnych stawach.

Drogi nad brzegiem nie były łatwe dla ciężkich motocykli. Zmieniały się od przyzwoitych piaszczystych dróg gruntowych po twarde, wyboiste i podłe asfalty z grubymi warstwami piasku nawianego na całej szerokości.

Ostatni odcinek trasy prowadził drogą niedawno zalaną i mocno zniszczoną przez wodę. Woda dosłownie wyrzeźbiła małe kaniony, głębokie na metr w poprzek i po skosie drogi. Miejscowe małe motocykle, Kawiry i Pishtazy, omijały wykroty okrężną drogą przez piaszczyste pobocza podpierając się nogami. Ale w przypadku naszych obładowanych motocykli ryzyko upadku istniało przy każdym objeździe.

Tak się też stało, wyłożyliśmy się jedno po drugim, na szczęscie bez większych obrażeń nas ani naszych rumaków.

„Pępek Ziemi” – na dopełnienie naszej podróży

Przejechanie tego terenu i dobrnięcie do utwardzonej drogi zajęło więcej czasu, niż się spodziewaliśmy, ale było warto. Zostaliśmy nagrodzeni wspaniałymi widokami wciąż aktywnego wulkanu błotnego Gel Afshan na tle zachodzącego słońca. Wpuszczono nas tu bez żadnych opłat i nie mamy pewności, czy to dlatego, że ta atrakcja jest bezpłatna, czy po prostu dlatego, że strażnik zupełnie nie rozumiał, dlaczego się akurat tu pojawiliśmy.

Byliśmy prawie sami. Zaparkowaliśmy motocykle wysoko na zboczu wulkanu i weszliśmy na szczyt. Gel Afshan zwany „Pępkiem Ziemi” pobłogosławił nas kilkoma małymi wybuchami w ciągu pół godziny. Nigdy wcześniej nie widzieliśmy wulkanu błotnego i zahipnotyzowały nas księżycowe widoki okolicy. Widoczne były ślady świadczące o tym, że wulkan musiał niedawno być bardziej aktywny, gdyż prowadząca do niego droga zdawała się znikać wśród wyschniętych błotnistych formacji.

W końcu zmierzch sprawił, że zakończyliśmy tę wizytę i pognaliśmy do kolejnego celu – uroczego, zdominowanego przez Beludżów miasta Chabahar.

The post Z Qeshm do Chabahar – południe Iranu first appeared on ONE MORE ADV.

Po wydarzeniach jesieni 2022 obyczaje mocno się rozluźniły. Na ulicach większych miast spotkasz kobiety z chustą ledwo narzuconą na tył głowy, z szalikiem przewieszonym przez szyję, albo dziewczyny w zabawnych czapkach.

Z drugiej strony w wielu miejscach przeważają czadory i niektórych meczetów nie odwiedzisz, jeśli sama nie zakryjesz się od stóp do głów (na szczęście czador pożyczą Ci na miejscu).

Prawo w Iranie nie zmieniło się, wszystkie kobiety nadal obowiązuje nakrycie głowy. Jak to pogodzić z jazdą w kasku?

Kiedy sama interesowałam się tematem wiele miesięcy temu, na forach motocyklowych królowała jedna rada – „wear a head sock”, czyli naciągnij na głowę rękaw typu Buff.

To jest bardzo praktyczne rozwiązanie i wiele motocyklistek wybiera właśnie takie. Kiedy ściągają kask – naciągają na głowę Buff i załatwione. Niestety nie każdemu odpowiada takie nakrycie głowy, zarówno pod względem estetycznym (wyglądasz wtedy jakbyś naprawdę naciągnęła na głowę skarpetę), jak i praktycznym (jest w tym za zimno, albo za gorąco, poza tym do meczetu, czy innego poważnego miejsca i tak musisz założyć chustę).

Odrzuciłam więc rękaw i postanowiłam – wzorem Iranek nosić na głowie chustę. Wkrótce wypracowałam swoje metody wiązania chusty i szala w taki sposób, by po zdjęciu kasku szybko przykryć włosy. Z moich doświadczeń nagrałam vlog o tym, jak nosić hidżab jeżdżąc na motocyklu po Iranie (byliśmy tam ponad 3 miesiące).

A co z resztą stroju?

Do Iranu wjechaliśmy od strony Turcji w zimie, wyjechaliśmy zaś do Pakistanu – w lecie. W temperaturach minusowych jeździłam ubrana na cebulkę w normalnym stroju motocyklowym, nie przejmując się tym, że kurtka sięga mi zaledwie do połowy bioder. Kiedy zrobiło się bardzo ciepło – jeździliśmy bez kurtek. Wtedy wystarczyła zwykła koszulka termiczna z długim rękawem i dość luźne spodnie techniczne.

Kobieta na dużym motocyklu budzi w Iranie podziw i respekt, nawet wśród oficjalnych służb. Nikt nigdy nie zwrócił mi uwagi z powodu mojego stroju, nawet gdy zatrzymywano nas dla sprawdzenia dokumentów.

Oczywiście znajdziesz w Internecie porady dziewczyn, które długie tuniki wciskały jakoś w spodnie i wyciągały je stamtąd zaraz po zejściu z siodła, by zasłonić jak najszybciej pośladki. Dla mnie jednak Iran okazał się więc dość liberalny, jeśli chodzi o strój i mogłam nosić moje normalne podróżne ubrania.

Zdecydowanie nie polecam przed wyjazdem „przekombinowywać” – sama ocenisz na miejscu, jak bardzo musisz się dostosować. W razie potrzeby – w Iranie łatwo i tanio kupisz luźne workowate ciuchy.

Masz własne sposoby na noszenie hidżabu w Iranie? Podziel się nim w komentarzu!

Have a safe ride!

Hania

The post Hidżab w Iranie  – zobacz jak go nosić first appeared on ONE MORE ADV.

Zaczęło się od tego, że jeszcze w Anzali wrzuciliśmy na tablicę teherańską w Couchsurfingu informację o tym, że przyjeżdżamy. Chcieliśmy poznać Irańczyków dobrze mówiących po angielsku, bo w małych miastach na północy Iranu często mieliśmy kłopoty z dogadaniem się w podstawowych sprawach – co dopiero mówić o dyskutowaniu na głębsze tematy. Dostaliśmy tyle odpowiedzi, że spędzałam w Anzali długie godziny na odpowiadaniu na zaproszenia.

Wiedziałam o tym, że Couchsurfing, mimo że zakazany jest bardzo popularny w Iranie. Pisali do nas Teherańczycy, którzy chcieli nas gościć, tacy którzy chcieli nam pokazać Teheran i tacy którzy chcieli poćwiczyć z charedżi angielski przy herbatce, albo kebabie. Pisali przewodnicy i hostelarze, dla których CS jest sadzawką do połowu klientów.  Pisali też Irańczycy z innych miast, którzy przejmują rzadki kontakt z turystą na ich wcześniejszym etapie podróży. Wśród nich odezwał się do nas Mohammad z Isfahanu.

Mohammad okazał się sportowcem wielu dyscyplin – narciarzem, skiturowcem, wspinaczem, ogólnie człowiekiem gór.

Umówiliśmy się, że będziemy w kontakcie i spróbujemy wybrać się razem na narty. Nie bardzo wiedzieliśmy gdzie, jak i na jakich zasadach, bo tuż obok Isfahanu nie ma żadnych gór, ale w jakiś sposób byliśmy pewni, że jak przyjdzie co do czego, to będziemy sobie beztrosko śmigać w jego towarzystwie …

O 11 wieczorem w czwartek zameldowaliśmy się w hotelu w Isfahanie, a w piątek  (czyli irańską niedzielę) o 5.30 byliśmy umówieni na wyjazd do Fereydunshahr Ski Resort. Umieraliśmy z ciekawości i byliśmy całkiem podekscytowani.

Rano o 5.00 było jeszcze ciemno, kiedy wystartowaliśmy Snappem (irański Uber) w umówione miejsce. Dojechaliśmy na skraj półokrągłego placu i jako że byliśmy parę minut przed czasem – spacerowaliśmy w promieniu 200 metrów, zastanawiając się, z którego budynku wyłoni się nasz nowy znajomy.

Tymczasem podjechał do nas biały Samand – a w nim Mohammad i jego przyjaciółka Dorsa. Przywitaliśmy się i usadowiliśmy na tylnych siedzeniach. Opuściliśmy ciemny jeszcze Isfahan i ruszyliśmy w drogę mglistą autostradą. Poznawaliśmy się niespiesznie i wypytywaliśmy o życiowe szczegóły. Oboje z Dorsą świetnie mówili po angielsku, więc nareszcie mogliśmy mieć nadzieję na prawdziwą rozmowę.

Mohammad był do niedawna przewodnikiem ruchu turystycznego. Jednak w trakcie pandemii Covid19 ruch turystyczny całkowicie zamarł i kiedy właśnie miał się odrodzić, przez Iran przelała się fala wewnętrznych protestów.

Rządy krajów zachodnich wydały ostrzeżenia przed przyjazdem i w Iranie zagranicznych turystów widuje się rzadko. W samym Isfahanie teraz są nieliczne przypadki zatwardziałych globtroterów w hostelach, grupki Turków przyjeżdżających tu na tani city break, lub wałęsający się Rosjanie w wieku poborowym. Ale to nie jest dobra grupa docelowa dla Irańskiego przewodnika biegle władającego angielskim.

27 letnia Dorsa jest radiologiem w Isfahańskim szpitalu. Mieszka sama, pracuje i studiuje. To był jej 2 w życiu wyjazd na narty i jako że ostatnio zwichnęła kolano przy próbie skrętu pługiem, nieco obawiała się tej wyprawy.

Mohammad z Dorsą poznali się poprzez stronę do nauki angielskiego. Żartowaliśmy trochę, że jako że ich pierwsze spotkanie było w świętym mieście Kom, to ich związek także musi być uświęcony.

Tymczasem rozpogodziło się i wjechaliśmy w rejon gór Zagros. Krajobrazy za oknem zapierały dech w piersiach: ośnieżone góry i pagórki ciągnęły się kilometrami tworząc nieziemskie łuki i krzywe. Pomiędzy nimi poutykane jak migdałki w torcie piaskowe domostwa przypominały o tym, że wciąż jesteśmy w zasięgu cywilizacji.  

Przemknęliśmy przez Fereydunshahr – niewielkie senne miasteczko zamieszkałe głównie przez starą migrację Gruzinów i żyjące w większości z turystów przyjeżdżających tu na narty, skitury lub rower.
I w końcu dojechaliśmy pod ośrodek narciarski – Fereydun Shahr – jakieś 200 km na zachód od Isfahanu. Wielki parking był jeszcze prawie pusty. Kilkanaście metrów poniżej majaczyła stacja bazowa wyciągu talerzykowego, a w oddali widać było jeszcze oślą łączkę. 

Rozprostowaliśmy kości po 3 godzinnej jeździe i udaliśmy się pod wyciąg do budynku wypożyczalni.  Dzięki pomocy Mohammada udało nam się dość sprawnie dogadać z pracownikiem wypożyczalni i zapłacić za sprzęt.

Dostępny tu sprzęt nie jest taki jaki zwykliśmy wypożyczać w Europie. Średnia wieku nart to prawdopodobnie jakieś 30 lat, nikt też tutaj nart nie ostrzy, ani nie dba o ślizgi. Buty za duże adaptuje się dopinając mocniej klamry. Ale prawdziwym hitem są kijki – sparowane mniej więcej wysokością, powyginane w każdą stronę, bez talerzyków i często bez pętelek.

Na szczęście udało nam się wybrać jakieś egzemplarze na których mieliśmy zamiar nieco się pobawić. Mohammad wręczył nam karnety (tutaj są to po prostu kolorowe kartoniki zabezpieczone folią przed zamoknięciem) i zabrał Dorsę na oślą łączkę. My udaliśmy się na wyciąg.

Wyciąg talerzykowy w Fereydun Shahr ma 2 trasy – wąską nartostradę poprowadzoną nieczynną w zimie drogą i drugą – szeroką, ale wyratrakowaną zaledwie do połowy stoku, gdyż powyżej trasa wiedzie żlebem i ratrak nie może się już tam dostać. Kto więc chce skorzystać z szerokiej trasy, musi wspiąć się tak wysoko jak dojechał ratrak lub wcześniej (jeśli jest dla niego za stromo) i stamtąd rozpoczyna szusowanie.

Rozgrzewkowo pojechaliśmy 2-3 razy ostrożniej by rozgrzać nogi, poznać stok i sprzęt. Buty Jacka, na oko ze 2 numery za duże ułożyły się nieco i dociągnęliśmy je klamrami. Potem dołączył do nas Mohammad i kilka zjazdów wykonaliśmy razem.

Przepustowość talerzyka nie była niestety duża, także na dole szybko utworzyły się kolejki, choć na stoku ludzi prawie nie było. Tak, czy tak, było nam bardzo przyjemnie pojeździć w pełnym słoneczku, po wyratrakowanej trasie bez lodu i muld za to z możliwością skręcenia na puch. Obejrzeliśmy uważnie śnieg w żlebie, jednak nie zdecydowaliśmy się na pełny przejazd, bo żleb był przez większość  dnia zacieniony i miejscami spod śniegu wystawały całkiem spore kamienie. Szkoda było ryzykować nogi na niedopasowanym sprzęcie.

Jeździliśmy na przemian przejazdy swoje, przejazdy szkoleniowe z Mohammadem i zaglądaliśmy też na oślą łączkę, na której swoje pługi szlifowała Dorsa. Dzieliliśmy się tym, co wiemy o jeździe na nartach i wymyślaliśmy dla nich ćwiczenia.

W połowie dnia nasi gospodarze urządzili piknik – podzielili się z nami przygotowanym przez siebie lunchem. Potem znów wróciliśmy na stok, korzystając z pięknej pogody i śniegu jakiego nie powstydziłby się żaden alpejski ośrodek.

Dla wielu niejeżdżących na nartach Irańczyków Fereydun Shahr to znakomite miejsce na sanki. Obok stoku narciarskiego jest duży stok dla sanek, znacznie bardziej zatłoczony od tras narciarskich. Kawałek dalej widzieliśmy też pięknie zbudowane igla i obok nich zajęcia kursu wysokogórskiego.

Około 3:00 mieliśmy już wszyscy dość jazdy i postanowiliśmy wracać. Oddaliśmy sprzęt i skierowaliśmy się w stronę samochodu.

No i znowu zaskoczenie – na parkingu trwała ogólna impreza. Z otwartych bagażników vanów wydobywały się kłęby dymu, a pasażerowie palili w nich shishe. Inni posiadywali na dywanach rozłożonych wprost na śniegu obok swoich pojazdów i raczyli się przekąskami. Jeszcze inni gromadzili się obok rozpalonych ognisk i grzali ręce lub grillowali i gotowali herbatę w poczerniałych dzbankach. Wszędzie muzyka, chaos, śmiechy i rozmowy.

Pomiędzy tym kolejne irańskie Samandy, Peugeoty Parsy i Deny, które próbowały opuścić parking, wyślizgując łysymi oponami zamarzający z powrotem śnieg i lód. Co i rusz grupki Persów podbiegały i pchały kolejne pojazdy do momentu złapania trakcji. Utworzył się tu gigantyczny korek, bo gdzieś przy samej drodze głównej garstka młodzieży zablokowała ulicę, tańcząc w rytm dobywającej się ze starego Zamyada muzyki. Przedostanie się przez ten parkingowy kocioł zabrało nam dobrą godzinę.

W drodze powrotnej znów towarzyszyły nam te same piękne krajobrazy. Omawialiśmy różnice w ośrodkach narciarskich Iranu i Europy i poznawaliśmy marzenia naszych nowych przyjaciół. Na przemian zmagała nas drzemka. I tylko Mohammad trwał za kierownicą, wioząc naszą gromadkę z powrotem do Isfahanu.

Jeśli chciałbyś powtórzyć nasze doświadczenie i wybrać się na narty w Iranie, skontaktuj się z Mohammadem Sajjadi, tel. +98 913 864 7717, insta: @sajjadi92.

The post Narty w Iranie first appeared on ONE MORE ADV.